Türkiye gibi deprem kuşağında yer alan ülkelerde, deprem öncesi alınacak önlemler hayati önem taşır. Basit ama etkili adımlarla hem kendi güvenliğimizi hem de sevdiklerimizin güvenliğini artırabiliriz. Peki deprem olmadan önce neler yapılmalı? İşte adım adım bilmeniz gerekenler:
Türkiye gibi deprem kuşağında yer alan ülkelerde, deprem öncesi alınacak önlemler hayati önem taşır.
Basit ama etkili adımlarla hem kendi güvenliğimizi hem de sevdiklerimizin güvenliğini artırabiliriz.
Peki deprem olmadan önce neler yapılmalı? İşte adım adım bilmeniz gerekenler:
1. Doğru Yer Seçimi ve Yapı Güvenliği
Deprem öncesinde güvenli bir yaşam alanı seçmek büyük önem taşır:
- Yerleşim bölgeleri kaygan ve gevşek zeminlerden uzak olmalıdır.
- Dik yarların kenarına, vadi içlerine veya çığ riski olan yamaçlara bina yapılmamalıdır.
- Yapılar mutlaka Deprem Yönetmeliği'ne uygun şekilde inşa edilmelidir.
- Mevcut binaların dayanıklılığı artırılmalı, güçlendirme çalışmaları ihmal edilmemelidir.
Not: Yeni bir ev satın alırken veya kiralarken mutlaka zemin etüdü raporunu ve binanın yapı ruhsatını kontrol edin.
2. Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) Yaptırmak
Her konut için DASK (Zorunlu Deprem Sigortası) yaptırılması yasal bir zorunluluktur.
Bu sigorta, deprem sonrası oluşacak maddi zararların bir kısmını güvence altına alır.
Deprem sigortanızı düzenli olarak yenilemeyi unutmayın.
3. Ev İçinde Alınacak Deprem Önlemleri
Deprem anında eşyaların devrilmesi ya da düşmesi büyük yaralanmalara sebep olabilir.
Bunu önlemek için:
- Büyük dolap, kitaplık gibi eşyaları duvara sabitleyin.
- Dolap üstlerine ağır eşyalar koymayın.
- Avize ve klima gibi asılı eşyaları sağlam kancalarla güvenli şekilde monte edin.
- Tezgah üzerindeki küçük ev aletlerinin kaymasını önlemek için altlarına kaydırmaz malzeme koyun.
- Zehirli, patlayıcı maddeleri sağlam dolaplarda ve kırılmaz kaplarda saklayın. Üzerlerine uyarı etiketleri yapıştırın.
4. Gaz ve Elektrik Güvenliği Sağlamak
Deprem sırasında en büyük tehlikelerden biri gaz kaçağı ve yangındır. Önlem için:
- Gaz vanalarını ve elektrik sigortalarını otomatik kapanır sistemler ile değiştirin.
- Yangın söndürme cihazı mutlaka bulundurun ve herkesin yerini bildiğinden emin olun.
- Cihazların yıllık bakımlarını yaptırın ve kullanımdan sonra mutlaka tekrar doldurtun.
5. Acil Durum Planı ve Aile Tatbikatları
Deprem öncesi hazırlık sadece fiziksel önlemlerle sınırlı değildir, iletişim ve hareket planı da oluşturulmalıdır:
- Aile bireyleriyle bir acil durum planı yapın.
- Evden çıkış yollarını belirleyin ve üzerlerini boş bırakın.
- Alternatif buluşma noktaları ve bölge dışı iletişim kişisi belirleyin.
- Tatbikat yaparak herkesin bu plana hakim olmasını sağlayın.
6. Deprem Çantası Hazırlamak
Olası bir afette hızlıca ulaşabileceğiniz bir deprem çantası hayat kurtarır. Çantanızda şunlar bulunmalı:
- Su ve dayanıklı gıdalar
- İlk yardım seti
- El feneri ve yedek piller
- Düdük
- Yedek giysiler ve battaniye
- Kimlik, tapu gibi önemli belgelerin fotokopileri
Çantanızı evde en kolay ulaşabileceğiniz bir yerde saklayın.
7. Asansör ve Çıkış Güvenliği
Deprem anında asansörler kullanılmamalıdır:
- Asansör kapılarına "Deprem Anında Kullanılmaz" levhası asın.
- Acil çıkış kapıları kilitli olmamalı ve dışa doğru açılmalıdır.
- Çıkış yollarını mutlaka aydınlatın.
Unutmayın, depremi engellemek mümkün değil ama etkilerini en aza indirmek tamamen bizim elimizde.
Evde, iş yerinde, okulda alınacak küçük önlemler; büyük kayıpların önüne geçebilir.
Deprem öldürmez, ihmal öldürür! Şimdiden önlem alarak kendinizi ve sevdiklerinizi güvence altına alın.
Deprem Anında Ne Yapılmalı? Hayat Kurtaran Uygulamalar
Deprem anı, soğukkanlılıkla doğru hamlelerin yapıldığı hayati bir süreçtir.
Panik yapmak yerine doğru davranışlar sergileyerek hem kendi hem de çevremizdekilerin hayatını koruyabiliriz.
İşte deprem sırasında farklı ortamlarda yapmanız gerekenler:
Bina İçindeyseniz
- Sakin olun, panik yapmayın.
- Sabitlenmemiş eşyalardan uzak durun.
- Sağlam masa altına veya dolgun bir eşyanın yanına ÇÖK – KAPAN – TUTUN yapın.
- Merdivenlere koşmayın, balkon veya pencereden atlamayın.
- Asansör kullanmayın.
- Kibrit, çakmak yakmayın; elektrik düğmelerine dokunmayın.
- Sarsıntı bitince gaz, su ve elektrik vanalarını kapatın, güvenli bir şekilde binayı terk edin.
- Toplanma alanına gidin.
Açık Alandaysanız
- Direk, ağaç, bina ve duvarlardan uzak durun.
- Açık alanda diz çökerek etrafı kontrol edin.
- Yamaç, uçurum altlarından uzaklaşın.
- Deniz kenarından uzaklaşın (tsunami riski).
Araç Kullanıyorsanız
- Güvenliyse, yolun sağına yanaşıp durun.
- Kontağı kapatmadan araç içinde bekleyin.
- Tehlikedeyseniz aracı terk edip açık alana gidin.
- Tüneldeyseniz araç dışına çıkın, yanına çömelin ve başınızı koruyun.
Toplu Taşıma Araçlarındaysanız
- Metro veya trenden inmeyin.
- Sıkıca bir yere tutunun.
- Personel anonslarına uyun.
Unutmayın!
- ÇÖK – KAPAN – TUTUN hareketi hayat kurtarır.
- Sarsıntı bitene kadar güvenli yerde kalın.
- Sakin kalın, akıllı hareket edin.
Güvenli Bir Yer Bulun
Deprem aniden başladığında ilk yapmanız gereken, hızlıca güvenli bir yere geçmektir. Sağlam bir masa ya da ağır bir mobilyanın altı, sizi düşen eşyalardan koruyabilir. Eğer etrafta böyle bir eşya yoksa, iç duvar kenarına çökerek başınızı ve boynunuzu ellerinizle korumanız gerekir. Camlardan, aynalardan ve üzerinize düşebilecek her türlü eşyadan uzak durmaya çalışın. Unutmayın, deprem anında yapılması gerekenler arasında ilk sırada doğru konumlanmak gelir. Başınızı korumak ve bulunduğunuz yerde küçük bir koruma alanı oluşturmak ciddi yaralanmaları önleyebilir.
Olduğunuz Yerde Kalın
Deprem anında panikleyip dışarı çıkmaya çalışmak, düşündüğünüzden çok daha tehlikeli olabilir. Çünkü sarsıntı sırasında merdivenler ve çıkışlar en riskli alanlar haline gelir. Deprem sırasında yapılması gerekenler arasında, güvenli bir yer bulduktan sonra yerinizde kalmak da bulunur. Binanızın sağlamlığına güveniyorsanız, ilk sarsıntı geçene kadar asla hareket etmeyin. Eğer bina ciddi şekilde sallanıyor ve çıkış çok yakınsa, dikkatli ve hızlı bir şekilde dışarı çıkabilirsiniz, ama genel kural yerinizde kalmaktır. Kendi güvenliğinizi sağladıktan sonra çevrenizdekilere de destek olabilirsiniz.
Asansör Kullanmayın
Deprem anında kesinlikle asansöre binmemelisiniz. Elektrik kesintisi, mekanik arıza ya da yapısal hasar gibi birçok risk nedeniyle asansörde mahsur kalabilirsiniz. Üstelik deprem sırasında asansörler güvenli kaçış alanları değildir. Eğer bir binadaysanız ve mutlaka çıkmanız gerekiyorsa, sarsıntı bittikten sonra merdivenleri tercih edin. Ancak yine de en doğru hareket, binadan çıkmak yerine güvende kalabileceğiniz bir noktada beklemek olacaktır. Deprem anında ne yapmalıyız sorusunun en net cevaplarından biri de budur: asansör kullanmamak.
Bilgi Kirliliğinden Kaçının
Deprem sonrası en büyük problemlerden biri bilgi kirliliğidir. Özellikle sosyal medya üzerinden yayılan yanlış haberler, panik yaratabilir ve yanlış yönlendirmelere sebep olabilir. Bu yüzden sadece resmi kurumların (AFAD, valilikler, belediyeler gibi) duyurularına güvenmek gerekir. Komşulardan ya da sosyal medya gruplarından gelen her bilgiyi doğru kabul etmek yerine, teyit edilmiş kaynaklardan güncel durumu kontrol etmek önemlidir. Böylece hem kendi güvenliğinizi hem de çevrenizdekilerin güvenliğini korumuş olursunuz.
Acil Durum Çantasının Önemi
Deprem anında ve sonrasında ihtiyaç duyabileceğiniz malzemelerin hazır olduğu bir acil durum çantası hayat kurtarır. Bu çantada mutlaka su, konserve gibi bozulmayan yiyecekler, ilk yardım seti, el feneri, pil, battaniye, kimlik fotokopileri ve temel hijyen ürünleri bulunmalıdır. Ayrıca varsa düzenli kullandığınız ilaçları da çantaya eklemeyi unutmayın. Çantanın herkes tarafından kolay ulaşılabilir bir yerde olması gerekir. Çocuklarınız ve yaşlı bireyler için özel ihtiyaçları da mutlaka göz önünde bulundurun.
Aile Afet Planı Oluşturun
Deprem gibi acil durumlar için önceden hazırlanmış bir aile planı çok önemlidir. Her bireyin ne yapacağını bilmesi, toplanma yerinin önceden belirlenmesi, şehir dışındaki bir tanıdıkla iletişim noktası oluşturulması hayat kurtarabilir. Özellikle telefon hatlarının kilitlenebileceği düşünülerek, mesajlaşma uygulamaları veya internet üzerinden iletişim alternatifleri belirlemek akıllıca olur. Aile bireyleriyle zaman zaman bu planı gözden geçirmek, herkesin taze bilgiyle hareket etmesini sağlar.
Mobilyaları Sabitleyin
Evdeki ağır ve devrilebilecek eşyalar deprem sırasında ciddi tehlike oluşturur. Kitaplıklar, dolaplar, televizyonlar gibi eşyaları duvara sabitlemek basit ama çok etkili bir önlemdir. Ayrıca, yatakların ve oturma alanlarının üzerine ağır nesneler yerleştirmemek gerekir. Avizeler, raflar gibi yukarıdan düşebilecek eşyaların da güvenli şekilde monte edilmesi şarttır. Küçük gibi görünen bu önlemler, deprem sırasında yaralanmaları büyük ölçüde azaltır ve yaşam üçgeni oluşturma şansınızı artırır.
Gereksiz Yer Değiştirmeyin
Depremden hemen sonra bulunduğunuz yer güvenliyse, gereksiz yere dışarı çıkmak risk oluşturur. Artçı depremler nedeniyle hasarlı binaların yakınından geçmek ciddi tehlikeler yaratır. Yetkililer aksini belirtmediği sürece, mümkün olduğunca açık ve güvenli bir alanda kalmaya özen gösterin. Eğer evinizde ciddi bir hasar yoksa, içeride kalmak bazen dışarı çıkmaktan daha güvenli olabilir.
Deprem Hazırlığının Temel Unsurları
Deprem öncesinde yapılacak hazırlıklar, yaşanabilecek kayıpları ciddi şekilde azaltır. Öncelikle, ailenizle birlikte bir afet planı oluşturun. Toplanma yerinizi ve acil durumda nasıl iletişim kuracağınızı belirleyin. Evdeki dolapları, rafları ve büyük mobilyaları duvara sabitleyin. Ayrıca gaz, su ve elektrik vanalarının nasıl kapatılacağını herkesin bilmesi gerekir. Deprem tatbikatları yaparak, herkesin doğru şekilde hareket etmeyi öğrenmesi sağlanmalıdır. Bu hazırlıklar, deprem anında otomatik olarak doğru adımlar atılmasına yardımcı olur.
Deprem Sonrasında Yapılması Gerekenler
Kapalı Alandaysanız
- Önce kendi güvenliğinizi sağlayın.
- Çevrenizdekilerin durumunu kontrol edin, yardıma ihtiyacı olanlara destek olun.
- Gaz kokusu varsa: gaz vanasını kapatın, kapıları ve camları açıp binayı terk edin.
- Dökülen tehlikeli maddeleri temizleyin.
- Telefon ahizesini yerine koyun.
- Acil durum çantanızı alıp toplanma alanına gidin.
- Radyo/televizyon aracılığıyla resmi duyuruları takip edin.
- Caddeleri acil araçlar için boş bırakın.
- Artçı depremler olabileceğini unutmayın, hasarlı binalardan uzak durun.
Açık Alandaysanız
- Çevredeki hasarlara dikkat edin ve not alın.
- Hasarlı binalar ve enerji hatlarından uzak durun.
- Yardıma ihtiyacı olanlara öncelik verin (yaşlı, bebek, engelli vb.).
- Toplanma alanına gidin ve yardım çalışmalarına katılın.
Yıkıntı Altında Kaldıysanız
- Panik yapmayın, durumunuzu kontrol edin.
- Hayatınızı tehlikeye atacak hamleler yapmayın.
- Enerjinizi koruyun.
- El/ayaklarınızla zemine vurarak veya seslenerek yerinizi belli edin.
- Kurtarma ekiplerini dinleyin ve seslerini duyarsanız cevap verin.
Unutmayın!
👉 Önce kendi güvenliğiniz, sonra çevrenizdekilerin yardımı.
👉 Artçı depremler riski sürdürür, hasarlı binalara girmeyin.
👉 Sabırla ve kontrollü hareket edin.